Qurban Səid

ilk dəfə 1937-ci ildə Avstriya naşiri E.P.Tal tərəfindən alman dilində nəşr edilən "Əli və Nino" romanının müəllifinin istifadə etdiyi təxəllüsdür. Romanın hal-hazırda 30-dan çox dildə nəşri mövcuddur. Romandakı hadisələrin cərəyan etdiyi ölkə olan Azərbaycanda "Kurban" "Qurban" kimi tələffüz olunur. Sözün kökü semit dillərinə – ərəb və ivrit dillərinə gedib çıxır. Yaxın Şərq mədəniyyətləri üçün ortaq sayılan ənənəvi dini anlayış olan bu ifadə "qurban" mənasını verir. "Səid" isə "şən", "xoşbəxt" mənalarını ifadə edir. Lakin türk dillərində olduğu kimi, Azərbaycan dilində də sifət isimdən əvvəl gəlir və onu təyin edir. Buna görə də "xoşbəxt qurban", "şən qurban" mənalarının dəqiqliklə ifadə edilməsi üçün sözlər "Səid Qurban" kimi yerini dəyişməlidir.[3] Bu ideya romanın xoşbəxtlikdən uzaq süjet xətti ilə ziddiyyət təşkil edir. Əvvəlindən sonuna kimi romana qəmgin melanxolik mövzu hakimdir.[4] Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin oğlu Orxan Vəzirov da (1928–2010) daxil olmaqla bir sıra insanlar güman edirlər ki, əsl təxəllüsün Qurban Seyid və ya Seyid Qurban olma ehtimalı daha çoxdur. Seyid titulu Məhəmməd peyğəmbərin nəslindən olan kəslərə aid edilir. Başqa sözlə, bu ifadə müqəddəs nəsildən olan insan mənasını verir. "Qurban Səid" təxəllüsü müqəddəs nəsildən gələn və qurbana çevrilən insan mənasını ifadə edir. Bu da "Əli və Nino" romanının mövzusu ilə üst-üstə düşür.[5] Əsərin baş qəhrəmanı Əli xan öz ölkəsinin və özünün azadlığı uğrunda özünü qurban verir. O doğma ölkəsini işğal edən bolşeviklərə müqavimət göstərərkən vəfat edir (1920). Azərbaycan dilində "Qurban" və "Səyid" təxəllüsləri həm ad, həm də soyad kimi işlədilir.