Mühitdin Birgen

Mühitdin Birgən 1885-ci ildə İstanbulda anadan olub. Unkapı rüşdiyyəsində, daha sonra isə Vəfa edadiyyəsində orta təhsilini bitirdikdən sonra Darülfünunda Ədəbiyyat fakultəsini bitirib. 1906-1908-ci illərdə Hicaz dəmiryollarında fəaliyyət gösətrib. 1908-ci ildən etibarən müxtəlif məktəblərdə fəlsəfə dərsi deyib. 1908-ci ildə İttihad və Tərəqqi ilə yaxınlaşaraq "Tanin" qəzetində yazılar yazmağa başlayır. Sonradan qəzetin yazı işləri müdiri olan o, İttihad və Tərəqqi partiyasında daha da yüksəlir və Məclisi Məbusana 3-cü çağırış Çorum nümayəndəsi kimi seçilir. 1920-1921-ci illərdə "Hakimiyet-i Milliye" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. II Əbdülhəmid dövründə bir müddət Bekirağa həbsxanasında saxlanılıb. İttihad və Tərəqqi partiyasının iflasından, tanınmış nümayəndələrinin həbs və təqiblərə məruz qalmasından sonra Mühiddin Birgen ailə üzvləri ilə 1921-ci ilin mayında Gürcüstanda sığınacaq tapır. Həmin ilin avqust ayında isə Moskvaya getmək niyyətilə Bakıda olur, Türkiyənin Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəsi Memduh Şövkət Esendalla görüşür, iki aya yaxın Moskvada qaldıqdan sonra, 1921-ci ilin oktyabr ayında yenidən Bakıya qayıdır. Azərbaycan Maarfi Komissarlığının dəvətilə 1922-ci ilin oktyabr ayında daha uzun müddət yaşamaq, ən başlıcası isə maarif və mədəniyyət sahəsində azərbaycanlı həmkarları ilə birlikdə çalışmaq üçün ailə üzvləri - qaynanası Xoşnaz xanım, həyat yoldaşı Məlahət-Sürəyya xanım, qızı Asudə, baldızı, sonralar şair Nazim Hikmətlə ailə qurmuş Nüzhet xanımla birgə Bakıya gəlir. Respublika Maarif Komissarlığının kollegiya üzvü seçilir, Ali Pedaqoji İnstitutda humanitar ixtisaslar üzrə beş fəndən, Bakı Dövlət Universitetində isə “Osmanlı ədəbiyyatı tarixi”ndən dərs deməyə başlayır. Az sonra isə bugünkü “Azərbaycan” jurnalının sələfi sayılan “Maarif və mədəniyyət” məcmuəsinin fəal mühərririnə və yazarına çevrilir. Türkiyə Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra 1925-ci ildə bir qrup həmkarı ilə birgə "Meslek" qəzetini çap etməyə başlayıb. 1930-cu ilin mart ayında Türkiyənin ilk azad kooperativ jurnalı olan "Türk kooperativçisi" jurnalını çap etməyə başlayıb. 1939-cu ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 6-cı çağırışında Mardindən millət vəkili seçilib.[3] 1941-ci ildə isə millət vəkilliyini dayandırır və ömrünün son illərində ticarətlə məşğul olur. "İttihad və Tərəqqidə 10 il" kitabının müəllifidir. 1951-ci ildə İstanbulda dünyasını dəyişib.